เมื่อสายลมหนาวพัดพา "กลิ่นมะแข่น": เรื่องเล่าและงานประจำปีของชาวเมืองลี

หากรสชาติของอาหารสามารถบันทึกความทรงจำได้ สำหรับคนน่านใต้... ความทรงจำเหล่านั้นมักถูกปรุงแต่งด้วยกลิ่นหอมอันเป็นเอกลักษณ์ของ "มะแข่นเมืองลี" มะแข่นไม่ใช่พืชแปลกใหม่ของคนเมืองน่าน แต่หากถามถึงมะแข่นที่มีกลิ่นหอมระเหยลึกซึ้ง รสชาติเผ็ดซ่าละมุนลิ้นกำลังดี ผลผลิตจากขุนเขาแห่งนี้ไม่ใช่แค่เครื่องเทศในครัวเรือน แต่คือสายใยความผูกพันระหว่างคนกับป่า ที่ช่วยสร้างอาชีพและสร้างรอยยิ้มให้กับคนในชุมชนเรื่อยมา

เมื่อสายลมหนาวแรกของปีเริ่มพัดผ่านยอดเขา เป็นสัญญาณบอกว่าผลผลิตมะแข่นบนไหล่เขาสุกงอมได้ที่ ชาวเมืองลีจะพร้อมใจกันจัด "งานมะแข่นเมืองลี ของดีอำเภอนาหมื่น" เทศกาลประจำปีที่ทุกคนรอคอย ความอบอุ่นและชีวิตชีวาก็พร้อมจะถูกจุดประกายขึ้นอีกรอบ

กลิ่นหอมฟุ้งที่ต้อนรับตั้งแต่ก้าวแรก เสน่ห์ที่ไม่มีงานไหนเหมือน คือวินาทีที่คุณก้าวเท้าเดินเข้าสู่บริเวณงาน... กลิ่นหอมระเหยของมะแข่นจะโชยมาปะทะการรับรู้ทันที กลิ่นหอมอโรม่าอันอบอุ่นนี้เกิดจากพวงมะแข่นสดและตากแห้งที่ชาวบ้านช่วยกันเก็บลงมาจากเขา นำมาจัดวางในซุ้มไม้ไผ่ บวกกับกลิ่นโขลกพริกลาบสดๆ จากเตาถ่านที่หอมฟุ้งอบอวลไปทั่วบริเวณ

เสน่ห์ของขบวนแห่ รสชาติ และรอยยิ้ม บรรยากาศภายในงานเต็มไปด้วยความคึกคักแบบเป็นกันเอง ทุกหมู่บ้านจะร่วมกันจัดขบวนแห่ทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงวิถีเกษตรกรและความเคารพต่อผืนป่าต้นน้ำ ขณะเดียวกัน แต่ละซุ้มชุมชนก็เปิดบ้านต้อนรับผู้มาเยือนด้วยซุ้มของดีประจำหมู่บ้าน ไฮไลต์ที่พลาดไม่ได้คือ "การประกวดทำอาหารพื้นบ้าน" ซึ่งทุกซุ้มจะรังสรรค์เมนูเด็ดที่มีมะแข่นเป็นนางเอก ที่พิเศษที่สุดคือความใจดีของชาวบ้าน ที่พร้อมจะตักอาหารรสเด็ดเหล่านี้ให้ผู้ร่วมงานได้ "เดินชิมฟรี" กันทุกซุ้ม พร้อมๆ กับส่งเสียงเชียร์การประกวดผลผลิตมะแข่น การประกวดร้องเพลงลูกทุ่ง และรำวงย้อนยุคในยามค่ำคืน

ความสุขที่งอกงามพร้อมการอนุรักษ์ป่า งานมะแข่นเมืองลีอาจไม่ได้ยิ่งใหญ่หรูหราเหมือนเทศกาลในเมืองใหญ่ แต่เสน่ห์ที่แท้จริงคือความจริงใจและมิตรภาพที่นักท่องเที่ยวสัมผัสได้ มะแข่นจะเติบโตและให้ผลผลิตดีได้ก็ต่อเมื่อผืนป่ายังสมบูรณ์และอากาศยังบริสุทธิ์ การดูแลต้นมะแข่นของชาวเมืองลีจึงเปรียบเสมือนกุศโลบายในการรักษาป่าต้นน้ำของน่านใต้ไปโดยปริยาย

หากปลายปีนี้คุณกำลังมองหาสถานที่เดินทางที่แสนอบอุ่น ลองปักหมุดมาที่ตำบลเมืองลี อำเภอนาหมื่น มาสูดกลิ่นหอมฟุ้งของมะแข่น เดินชิมอาหารอร่อยๆ จากมือชาวบ้าน และรับรอยยิ้มกลับไป แล้วคุณจะเข้าใจว่า... ทำไมกลิ่นหอมของมะแข่นเมืองลี ถึงได้ติดอยู่ในใจของผู้คนตลอดมา